Navigation Menu
RUTA FLUVIAL DO RIO BARBANTIÑO

RUTA FLUVIAL DO RIO BARBANTIÑO


bar1
bar2
bar3
bar4
bar5
bar6
bar7
bar8
bar9
Escala-salmonera
FERVEN~1
FERVEN~2
FERVEN~3
FERVEN~4

RUTA1

MAPA NBA FIN

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 O Camiño Natural do Río Barbantiño é unha senda espectacularmente acondicionada e cunha morea de reclamos naturais e históricos, así como etnográficos, case todos ligados á cultura da auga, que evocou dende sempre o Río Barbantiño. Comprende os municipios de Punxín, Maside e Amoeiro, estes dous en fronteira polo Barbantiño. Dende hai séculos, a auga do Barbantiño, foi unha gran fonte de recursos para os habitantes da bisbarra. Proba diso, é a presenza de numerosos muíños e canles distribuídas nas dúas beiras. Para o acceso a estas edificacións percorríanse unha serie de sendeiros que facilitaban o transporte do gran e o tránsito de persoas. A actuación ambiental da senda aproveitou estes vellos camiños para crear unha ruta respestuosa e adaptada para moita xente. Escaleiras, pontes, e varandas forman parte do traxecto nas dúas ribeiras.

Este fermoso e interesante percorrido, discorre case na súa totalidade polas ribeiras do río Barbantiño, nos concellos ourensanos de Punxín, Amoeiro e Maside, ten moi poucos desniveis e cando o hai, para alcanzar a parte alta da “fervenza”, o trazado do camiño é suave e levadeiro.

O Camiño natural do río Barbantiño, é produto da colaboración das citadas corporacións locais e o Ministerio de Medio Ambiente e Medio Rural e Marino e o resultado final deste proxecto, podémolo considerar como de excelente xa que se actuou con moi bo criterio na recuperación e consolidación de camiños, construción de pasarelas con proteccións de seguridade en zonas criticas, pontes metálicas para unir ambas as dúas beiras, pasarelas metálicas sobre a “fervenza”, restauración de muíños, zonas de descanso, camiños graduados ben dimensionar, paneis informativos e un longo etcétera de actuacións que fan deste itinerario un espazo para o desfrute do medio natural.

O río Barbantiño e o bosque de ribeira e de especies caducifolias son os principais protagonistas da paisaxe que rodea os camiños. Outono e avanzada a primavera son as épocas en que recomendamos a súa visita sen descartar o verán pola aveseda que achega o bosque e o inverno polo aumento do caudal do río e o conseguinte espectáculo na “fervenza”.

O acceso ao itinerario, pódese facer na aldea de San Fiz pertencente á parroquia de San Miguel de Armeses, concello de Maside ou en núcleo de Punxín. A nosa recomendación é facelo neste último punto, xa que dispón dunha maior e próxima oferta de servizos.

RUTA2RUTA3

RUTA4        RUTA5

Para chegar ao punto inicial saíndo de Ourense polo nacional 120 en dirección Vigo toma a N541 á altura de Barbantes, en dirección O Carballino ata a localidade da Forxa (Punxin).

Alí fronte á “Casa do Concello”, pola dereita chégase á capela de San Roque, onde un camiño de formigón descende ata a ribeira do rio, punto de partida, e comenzo real da ruta.

1.-ao principio da ruta aparece unha pequena area recreativa e unha fonte de auga termal. Dende este punto, ascéndese paulatinamente a conca fluvial ata a ponte da estrada OU-409, entre paisaxes agricolas e bosques de ribeira formados por ameneiros chopos e salgueiros. O paseo polo bordo do rio está sucado por rochas graníticas esmaltadas pola auga e unha tira extensa de allo antosil (Osmunda regalis), unha especie de fento moi estendido nas concas galegas. Antes de chegar á ponte, existe a opción de seguir a ruta do bordo do rio ou ascender ao pobo do Viñao, para logo volver de novo ao camiño á altura da ponte.

 2.-Dende a ponte, descéndese outra vez ata o rio e o camiño continua por un val que vai estreitando pouco a pouco, e cuxo verdor resplandece aínda en inverno debido á presenza de loureiro na vexetación. Ese tramo tambien sorprende con pequenos “caneiros”, diques artesanais de pedra, que servian para estancar a auga e desviala por unha canle para o seu posterior uso hidraúlico.

3.-Continuando a ruta chégase a unha ponte onde parte outro camiño que sobe a unha área recreativa de descanso dende a cal se pode emprender de novo a marcha ao bordo dunha canle, ata chegar a San Fiz un pequeno pobo de excasos habitantes onde paga a pena visitar a ermida de San Pedro .

4.-A partir de alí o camiño baixa ata a ponte medieval de San Fiz a pé da localidade de Santa Baia. Esta ponte de arcos apuntados de distintos tamaños encóntrase no antigo 
Camiño Real que unia Ourense con Santiago de Compostela.

 5.-Ao cruzar a ponte empréndese a volta pola marxe esquerda do rio a traves dun tunel que pasa por debaixo do dique da vía férrea. Ao saír deste túnel, aparece unha paisaxe de auga aberta en dirección ao bordo dun pequeno encoro, esta zoa é nomeada a  presa do Barbantiño.

6.-A ruta continuaa traves de piñeirais e toxos por debaixo da ponte da AVE nun descenso serpentante pola montaña que conduce a varios muíños, os “Muiños dás Penas”, que poñen de manifesto a importancia da cultura da auga en Galicia. Alli pódese emprender un pequeno paseo por unha pasarela metálica, ata unha impresionante fervenza de 15 metros de altura, a “Fervenza do Barbantiño” ou “Fervenza do Cachón”.

 7.-Regresando aos muíños unhas pequenas escaleiras baixan ata unha rea recreativa xunto á cascada.Un ponte metálica permite achegarse a ela e visualizala en todo o seu esplendor, dende o area de descanso, un camiño permite o descenso para volver na dirección da auga, seguindo a marxe esquerda do rio, ata un punto do itinerario onde se pode realizar un desviu para subir por un miradoiro cara a Fondo de Vila obien continuar o sendeiro ao bordo o rio.

8.-O descenso á volta é mais facil que á ida e gran parte do itinerario discorre por cómodos camiños que ofrecen espectaculares vistas cara ao Barbantiño, xa que se camiña a uns 10 metros de altura sobre o nivel do rio ata a minicentral hidroeléctrica. Unha vez se chegou á ponte da estrada OU-409 tómase un camiño que conduce de novo a excasos metros da ribeira e se continua o curso do rio ata a ponte de formigón que conecta Parada con Punxin para chegar así á orixe da ruta.

Puntos do percorrido…

Casa Consistorial de Punxín, capela de San Roque, Fonte e rotonda, Pasarela de formigón, Km. 9 – Panel informativo, Muíños, Estrada OUR-409, Viaduto AG-53, Fervenza río Barbantiño, Muíños rehabilitados, Pasarela metálica, Viaduto da AVE, Escala troiteira e encoro, Túnel peonil, Ponte San Fiz, Aldea de San Fiz, Presa e toma de auga, Desvío a Area Recreativa, Sendeiro fluvial, Pasarela metálica, O Viñao, Pasarela de formigón, Fonte e rotonda, Capela de San Roque e Casa Consistorial de Punxín.

Sabías que …

 Situado a cabalo entre os concellos de Punxín e San Amaro, encóntrase o castro de San Cibrao de Las, tamén coñecido como A Cidade, é un dos mais extensos de Galicia xunto co Santa Tegra na Garda e as citanias do norte de Portugal.

Segun os estúdios arqueolóxicos realizados, a época de ocupación discorre entre os séculos II a.C e o século II aínda que puido haber ocupacións posteriores de forma esporádica.
No ano 1953 os asistentes ao 3º Congreso Nacional de Arqueoloxía visitan o depósito e recoñecen a súa importancia e monumentalidade pero, nun novo período de abandono, os materiais utilizados para a construción deste volven ser pasto dos depredadores urbanísticos para utilizalos como grava na urbanización das rúas da próxima vila do Carballiño, actividade denunciada e paralizada polo historiador Xesús Ferro Couselo.

 

Descrición ruta alternativa

Unha breve e necesaria aclaración
O percorrido está sinalizado cuns postes de madeira co nome do sendeiro e os puntos quilométricos en postes de sección cadrada co número correspondente. Os realizadores do itinerario, deseñárono seguindo augas arriba pola marxe dereita do río pero na nosa opinión é preferible cruzar o río na primeira pasarela e seguir o itinerario pola marxe esquerda augas arriba pola razón seguinte: O río Barbantiño discorre nesta zona en sentido Norte-Sur, en consecuencia, se iniciamos o itinerario pola mañá, durante o percorrido levaremos o río á nosa esquerda e iluminado polo sol que teremos á nosa dereita, polo que non nos molestará en absoluto e cando o camiño discorre un pouco elevado, a perspectiva sobre o curso das augas poderemos gozala sen reflexos. Coñecida esta particularidade, a descrición farémola en sentido contrario á indicación dos puntos quilométricos, coma se fose unha conta atrás.

Km. 0,000 – Edificio do Concello de Punxín e Pazo dá Forxa.
Pegado ao edificio do concello, encontramos un peche con enreixados metálicos tras o cal podemos ver a fachada do Pazo dá Forxa cos seus dous escudos nobiliarios. Iniciamos o percorrido camiñando rúa abaixo deixando á nosa esquerda a estrada N-541.
Km. 0,200 – Capilla de San Roque.
Chegamos a un cruzamento no que destaca a rehabilitada capela de San Roque e que segundo unha inscrición gravada nun lateral, data a súa construción do ano 1703. Neste punto, seguimos o camiño descendente e que nos leva ao río.
Km. 0,553 – Rotonda con fonte a beira do río.
O camiño formigonar finaliza nunha especie de rotonda en cuxo centro vemos unha fonte que chama a nosa atención. Ao parecer colocouna un alcalde – que xa non exerce – á que conectou un manancial termal e ademais puxo unhas mesas e uns bancos para uso e desfrute dos veciños. Segundo nos comentou unha veciña do lugar: “iso é una chafallada, lástima de cartos alí enterrados“.
Noutro tempo, o camiño continuaba polos pasos que cruzan o río pero a falta dalgunhas pedras impiden o acceso á outra beira. Camiñamos augas arriba por un camiño de pescadores que discorre entre a beira e terreos de labor.
Km. 1,050 – Pasarela de formigón.
Cando chegamos a unha pasarela de formigón, abandonamos esta beira do río para pasar á contraria e seguir o percorrido. Do outro lado, encontramos dúas frechas de dirección: á dereita, o itinerario vai ata o futuro complexo termal O Bañiño e á esquerda, augas arriba, vai cara á Fervenza, destino dos nosos pasos.
Km. 1,130 – Camiño pola dereita.
O itinerario é claro e por iso os camiños que nos aparecen pola dereita, nos nos interesan; seguimos de fronte e pouco mais adiante, dende esta beira, podemos ver do outro lado como o Regato do Faro verte as súas augas ao Barbantiño así como a pasarela pola que se cruza o regato.
Km. 2,100 – P.K. 9, pasarela metálica e panel informativo.
Encontramos o sinal do quilómetro 9 do sendeiro xunto a unha robusta pasarela metálica que cruza o río por se se quere rematar aquí a andaina e regresar pola outra beira. Neste punto encontramos un panel informativo sobre os muíños e que encontraremos con frecuencia no percorrido.
Km. 2,200 – Muíños.
Encontramos unha zona de muíños, un deles de dobre moa e outra casa de paredes medianeiras dunha moa; isto é doado de apreciar polas canles que levan a auga aos muíños. Tamén podemos distinguir unha parte que se denomina “nivel” e non é nin máis nin menos que un repartidor de auga. Neste caso dunha canle principal, unha pedra vertical separa en dous e a partes iguais o caudal do a “levada”. Unha metade vai para un muíño e a outra metade ha de repartirse en dous novamente pero do mesmo muíño, co cal un deles recibe o dobre de auga que o outro.
Km. 2,600 – Suba e xiro á esquerda.
Para salvar unha zona rochosa, o sendeiro sobe á dereita e ao alcanzar unha pista, xírase á esquerda. Mais adiante confluímos noutra pista que aparece pola nosa dereita e continuamos á esquerda cara a unhas pasarelas de madeira con protección que axudan a salvar as irregularidades do terreo.
Km. 2,970 – Regato Formigueiro.
Afastámonos un pouco do Barbantiño para cruzar o regato Formigueiro por unha ponte e regresar de novo á beira do río.
Km. 3,200 – Estrada OUR-409 e panel informativo.
Confluímos na estrada que da N-541 conduce a Amoeiro. Cruzámola e do outro lado temos un panel informativo cun plano de situación co itinerario do sendeiro. Deixamos a estrada para seguir pola beira do río Barbantiño.
Km. 3,400 – Autovía AG-53 Ourense-Santiago.
Pasamos baixo a autovía deixando á dereita un dos enormes piares que a sustentan e pouco mais adiante encontramos unha piscifactoria en claro estado de abandono e o edificio dunha mini-central eléctrica. Na canle de saída, podemos ver un indicador cos metros cúbicos de auga que está a utilizar.
Km. 3,940 – Canal abandonado.
O sendeiro sobe un pouco para alcanzar a canle que surtía de auga ás piscinas da piscifactoría, cruzámolo e xiramos á esquerda, despois dun lixeiro descenso estamos de novo a beiras do río.
Km. 5,130 – Panel informativo, pasarela, fervenza e muíños.
Estamos nun dos lugares máis interesantes do percorrido: a fervenza do río Barbantino que poderemos ver dende a pasarela e mellor en inverno que en verán debido ao maior caudal do río. Despois das obrigatorias fotografías, regresamos sobre os nosos pasos e subimos polo camiño que bordea os muíños tendo ocasión de visitar un deles perfectamente rehabilitado en todos os seus mecanismos. Por enriba do muíño superior, unha pasarela metálica lévanos á parte alta da fervenza onde poderemos ver unhas pozas e como as augas precipítanse ao baleiro rompendo entre as rochas.
Regresamos ao principio da pasarela e continuamos ascendendo polo camiño en dirección aos piares do viaduto do A.V.E.
Km. 6,070 – Pista servicio A.V.E.
Confluímos nunha pista utilizada para a construción dos piares do viaduto, cruzámola e continuamos polo sendeiro en lixeiro descenso.
Km. 6,440 – Escala troiteira e presa do Barbantiño.
O sendeiro pasa xunto a unha escala troiteira e por medio dunhas escaleiras alcánzase a parte alta da presa. Continuamos pola beira ata que alcanzamos un desvío á esquerda.
Km. 6,770 – Desvío á esquerda.
Camiñando pola pista que discorre paralela ao encoro, chegamos a un desvío á esquerda que seguiremos camiño do túnel baixo a liña do ferrocarril.
Km. 6,900 – Túnel.
Encontramos un noiro da liña do ferrocarril Ourense-Santiago que cruzaremos por un túnel peonil paralelo a outro polo que discorre o río. Ao estar todo pintado de branco, non é necesario utilizar lanternas.
Km. 7,100 – Ponte San Fiz.
Do outro lado do túnel, encontramos unha fermosa ponte que cruza o río e lévanos polo antigo Camiño Real de Ourense a Pontevedra á aldea de San Fiz. A súa construción pódese datar entre os séculos XIII e XIV. Cruzada a ponte, seguimos polo ancho camiño lousado nalgúns tramos, ata San Fiz.
Km. 8,000 – San Fiz.
Despois de deixar á esquerda un panel informativo, alcanzamos as primeiras casas de San Fiz, algunhas moi ben restauradas e con nomes dos seus moradores nas fachadas. Pasamos xunto á capela de San Pedro Fiz e percorremos a rúa ata a última casa numerada co 1 da c/Principal. Facemos o percorrido inverso e no pequeno parque fronte á capela, podemos facer un breve descanso.
Iniciamos o regreso polo Camiño Real aínda que imos coller un atallo para chegar á presa sen pasar pola Ponte de San Fiz nin o túnel.
Km. 8,730 – Desvío á dereita.
Pouco despois dun lavadoiro e fonte rehabilitados, ao inicio dunha curva do Camiño Real, parte á nosa dereita un camiño formigonar que en permanente descenso nos leva á presa do encoro.
Km. 9,150 – Baixada pola presa.
Unha vez na presa, no extremo oposto polo que pasamos hai un anaco, encontramos unha baixada e un estreito camiño xunto á tea metálica que protexe a toma de auga canalizada e que nos leva a unha ancha pista pola que discorre o sendeiro.
Km. 10,200 – Captación de auga e desvío á esquerda.
Despois de camiñar un bo tramo pola pista, levando á nosa dereita unha canle soterrada, chegamos a un punto de toma de auga para consumo e un desvío á esquerda cun indicador: Área recreativa 200 m., Fervenza 300 m. Tomamos este camiño.
Km. 10, 400 – Area recreativa.
Alcanzamos a denominada Área Recreativa que non é nin mais nin menos que unha estrutura metálica, tejada e cunhas mesas de pedra. Seguimos descendendo cara ao río.
Km. 10,500 -Sendeiro fluvial.
Alcanzamos o sendeiro da marxe dereita do río. Un indicador sinálanos á esquerda: Fervenza e como queira que xa a visitamos, seguimos o camiño augas abaixo.
Km. 11,800 – Central eléctrica.
Camiñando polo sendeiro, deixamos na beira oposta a mini-central eléctrica, a piscifactoría e pasamos baixo o trazado do viaduto da autovia Ourense-Santiago.
Km. 12,190 – Pasarela de madeira.
Unha pasarela de madeira, permítenos pasar o regueiro Listanco e en poucos metros alcanzamos a estrada OUR-409.
Km. 12,240 – Estrada O Viñao.
Neste punto temos dúas opcións: a primeira consiste en cruzar a estrada, baixar a unhas viñas e retomar o camiño de pescadores. A segunda, é seguir a estrada en dirección Ao Viñao e despois de percorrer a aldea, tomar un camiño sinalizado á esquerda e que nos leva ao río.
Km. 13,400 – Pasarela metálica.
Km. 13,900 – Regato do Faro.
Cruzamos o regato do Faro por unha pasarela de madeira e un pouco mais adiante alcanzamos a pasarela de formigón que cruzamos a primeira hora do percorrido. A partir de aquí, continuamos por terreo coñecido.
Km. 14,900 – Fonte con rotonda.
Alcanzamos a fonte e a zona de mesas e dirixímonos camiño arriba en dirección a Punxín, pasamos xunto á capela e en poucos metros estamos no punto de inicio.
Km. 15,300 – Pazo dá Forxa e Casa do Concello de Punxín.
Podemos rematar este fermoso percorrido, cunha visita á próxima igrexa de Santa Maria de Punxin, de estilo románico rural, ten un sarcófago antropomórfico onde, segundo conta a lenda, foi enterrado San Wintila, ermitán e santo moi venerado no lugar.